زمانی که از رادیاتور و موتور خودرو صحبت به میان می آید؛ سرما و یا گرمای شدید خطرناک ترین اتفاق برای این دو قطعه حیاتی در خودرو ها است که اگر مدیریت نشوند، می توانند خسارت های جبران ناپذیری را به خودروی شما وارد کنند. بنابراین نگهداری و مراقبت از سیستم های خنک کننده اهمیت زیادی دارد. یکی از مهم ترین راه های نگهداری و مراقبت از موتور ها و سیستم های خنک کننده، استفاده از کولانت ها یا ضد یخ ها است.
به شکل کلی، همه صاحبان خودرو برای اطمینان از عملکرد صحیح موتور و سیستم های خنک کننده؛ به کولانت و ضد یخ نیاز دارند باید از آن ها استفاده کنند. در کارآمدی این دو ماده برای خودرو ها شکی نیست، اما موضوع اصلی مربوط به این دو؛ شباهت آن ها است. کولانت به معنای مایع خنک کننده است و اغلب با ضد یخ در کنار هم مقایسه می شوند. بنابراین با توجه به شباهت این دو ماده، کاربران آن هارا اشتباه می گیرند و در این مقاله قصد داریم تا به شکل کامل کولانت، ضد یخ و تفاوت میان آن دو را بررسی کنیم تا در انتخاب میان آن دو، گمراه نشوید.
ضد یخ چیست؟
ضد یخ(antifreeze) مایعی بر پایه اتیلن گلیکول و پروپیلن گلیکول و آب می باشد که ضد یخ و ضد جوش می باشد و از یخ زدگی سیستم های خنک کننده در شرایط آب و هوایی سرد جلوگیری می کند. ضد یخ یک مایع خنک کننده بسیار غلیظ است که قبل از افزوده شدن به خودرو حتما باید با آب مخلوط شود.
به شکل کلی می توان گفت نحوه عملکرد ضد یخ ها به این شکل است که موجب می شوند تا مولکول های آب به سختی با یکدیگر پیوند برقرار کنند و از همین جهت کریستالیزه می شوند. عدم پیوند مولکول ها و کریستالیزه شدن آن ها باعث می شود تا نقطه جوش و انجماد کاهش یابد و از این طریق باعث می شود تا سیستم های خنک کننده یخ نزنند و یا جوش نیاورند. در واقع این مایع غلیظ با نسبت 50/50 با آب مخلوط می شود و در رادیاتور ریخته می شود. در این حین می تواند نقطه انجماد آب در حال گردش اطراف موتور را پایین بیاورد و نقطه جوش آن را نیز بالا ببرد تا از یخ زدگی و تبخیر آن جلوگیری کند.
ضد یخ ها در رنگ های مختلفی از جمله صورتی، نارنجی و سبز یافت می شوند که فرمولاسیون آن ها با توجه به خودرویی که مصرف می شوند؛ می توانند متفاوت باشند. رایج ترین رنگ های مربوط به آن سبز و نارنجی هستند که نوع نارنجی معمولا به عنوان ضد یخی با عمر طولانی شناخته می شود که دوام و مهار خوردگی در آن، بیشتر از نمونه سبز رنگ می باشد.
در نهایت می توان گفت که ضد یخ یک ماده شیمیایی بسیار غلیظ است که از یخ زدگی و جوش آوردن آب در حال گردش اطراف موتور، جلوگیری کرده و از گلیکول از جمله اتیلن گلیکول و پروپیلن گلیکول تولید می شود.
انواع مختلف ضد یخ ها
ضد یخ ها عموما از دو نوع گلیکول تولید می شود که به همین جهت، به دو نوع طبقه بندی می شوند:
- ضد یخ اتیلن گلایکول: اتیلن گلایکول و مونو اتیلن گلایکول رایج ترین نوع گلیکول در تولید ضد یخ ها می باشد که ماده ای سمی است و در صورت بلع می تواند منجر به مرگ به افراد شود. این نوع از ضد یخ ها بو و طعم شیرینی دارند و نقطه انجماد در آن ها بسیار پایین است. برای خرید مونو اتیلن گلایکول با کیفیت برای استفاده در ضد یخ میتوانید به صفحه خرید آن در سایت کیمیا تجارت مراجعه یا با شماره های موجود در سایت تماس بگیرید.
- ضد یخ پروپیلن گلیکول: پروپیلن گلیکول نیز از دیگر گلیکول های موجود در تولید ضد یخ ها می باشد که به دلیل میزان سمیت پایین آن، موجب برتری این ماده در مقابل اتیلن گلیکول در تولید ضد یخ ها شده است. این ضد یخ در مقایسه با اتیلن گلیکول، نقطه انجماد بالاتری دارد.
پس از بررسی ضد یخ، نوبت به کولانت یا مایع خنک کننده می رسد.
کولانت چیست؟
کولانت(coolant) که به آن مایع خنک کننده گفته می شود؛ مایعی متشکل از آب و ضد یخ می باشد که اغلب نسبت آن 50/50 بوده و از آب مقطر، ضد یخ ها و ضد زنگ ها تشکیل شده است. این مایع بسیار رقیق می باشد تا در سیستم های خنک کننده، قابل پمپاژ باشد.
اگرچه به طور کلی نسبت ضد یخ و آب در کولانت ها 50/50 می باشد، اما ممکن است در مناطق مختلف با توجه به آب و هوای مناطق، این نسبت به 30 الی 70 درصد نیز برسد. زمانی که مایع خنک کننده را خریداری می کنید، از قبل آب و ضد یخ با یکدیگر مخلوط شده اند و نیازی به مخلوط کردن مجدد آن دو نیست.
وظیفه اصلی کولانت ها انتقال گرما و محافظت در برابر یخ زدگی و جوشیدن است که از مواردی هستند که می توانند به موتور خودرو ها آسیب وارد کنند. در واقع مایع خنک کننده در درون سیستم خنک کننده ریخته می شود و به طور کلی در رادیاتور وجود دارد. زمانی که خودرو روشن می شود، کولانت از طریق لوله های موتور به بیرون رانده می شود تا قبل از بازگشت، گرما را در رادیاتور پراکنده کند. هوای تازه موجب می شود که مایع خنک کننده قبل از برگشت به رادیاتور، خنک شود.
انتقال حرارت در کولانت ها موجب جلوگیری از داغ شدن بیش از حد موتور ها می شود و از این طریق هزینه های تعمیر و نگهداری خودرو را تا میزان زیادی کاهش می دهد.
مایع خنک کننده در رنگ های قرمز، آبی، نارنجی و سبز یافت می شود. با توجه به اینکه کولانت ها در اثر گذر زمان تجزیه می شوند، به شکل دوره ای باید تعویض گردند که پایداری آن ها موجب طبقه بندی این مایعات شده است.
در نهایت می توان گفت که کولانت یک مایع خنک کننده رقیق متشکل از آب و ضد یخ می باشد که وظیفه انتقال حرارت، کاهش گرما و محافظت موتور در برابر یخ زدگی و جوشیدن را ایفا می کند.
انواع مختلف کولانت ها
کولانت ها با توجه به عمر آن ها و مقاومت آن ها در برابر تجزیه؛ به دو نوع طبقه بندی می شوند:
- کولانت معمولی: کولانت های معمولی از سیلیکات های معدنی تشکیل شده اند که سیلیکات ها در اثر گذشت زمان جمع شده و تجزیه می شوند که تقریبا هر 48.000 کیلومتر باید تعویض گردند.
- کولانت با عمر طولانی: کولانت ها با عمر طولانی از فناوری اسید آلی تولید می شوند که مقاومت آن ها در برابر تجزیه بیشتر است و به شکل کلی هر 96.000 کیلومتر نیاز به تعویض پیدا خواهند کرد.
بررسی تفاوت های ضد یخ و کولانت
با توجه به اینکه کولانت و ضد یخ را به شکل مجزا بررسی نمودیم و با انواع آن ها آشنا شده ایم؛ ممکن است فکر کنید که این دو مایع کاملا مشابه به یکدیگر هستند که درست است. اما تفاوت ها و اختلافات عملکردی مختلفی میان آن دو وجود دارد که باعث شده تا از یکدیگر مجزا باشند. در ادامه این دو مایع را از جنبه های مختلفی بررسی خواهیم کرد:
تفاوت ساختار شیمیایی ضد یخ و کولانت
یکی از جنبه هایی که کولانت هارا از ضد یخ ها جدا می کند؛ ساختار شیمیایی آن ها است. به طور کلی ضد یخ ها از گلیکول ها از جمله پروپیلن گلیکول و اتیلن گلیکول تولید می شوند و بسیار غلیظ هستند. در حالی که کولانت ها از آب مقطر، افزودنی ها و ضد یخ ها تشکیل شده اند و به شکل مایع رقیق در اختیار کاربران قرار می گیرند. ممکن است این اشتباه پیش آید که که اگر ضد یخ را با آب مخلوط کنید، شما یک مایع خنک کننده یا کولانت دارید. در حالی که اینطور نیست چرا که کولانت ها دارای آب مقطر هستند و نسبت های آن کاملا استاندارد و دقیق می باشند.
مقایسه نحوه استفاده ضد یخ و کولانت
برای استفاده از ضد یخ ها، باید آن هارا با میزان مناسبی از آب مخلوط کنید. استفاده خالص از ضد یخ ها می تواند منجر به کاهش عملکرد آن ها شود و خاصیت ضد یخ هارا به شکل کامل از بین ببرد. در حالی که کولانت ها در کارخانه ها با میزان دقیق و اندازه گیری شده آب ترکیب شده اند و برای استفاده، نیازی به رقیق نمودن مجدد با آب نخواهند داشت. بنابراین نحوه استفاده از آن ها یکی دیگر از جنبه های اختلاف میان ضد یخ و کولانت ها است که موجب شده تا استفاده از کولانت ها تا میزان بسیار بالاتری سهولت یابد.
تفاوت جایگاه استفاده ضد یخ و کولانت
یکی از تفاوت های اصلی میان ضد یخ و کولانت، تفاوت در جایگاه استفاده آن ها در خودروها است. مایع خنک کننده موتور نباید در رادیاتورها استفاده شود و فقط مختص به موتور خودروها می باشد چرا که می توانند آب بند ها و واشرهای موتور آسیب برسانند. در حالی که ضد یخ ها اغلب برای رادیاتور خودروها استفاده می شوند و قابل استفاده برای موتور نمی باشند زیرا به دلیل غلظت بالا، موجب خوردگی یا زنگ زدگی قطعات فلزی داخل موتور خواهند شد. بنابراین می توان گفت ضد یخ ها برای رادیاتور ها و کولانت ها برای موتور خودرو قابل مصرف هستند.
مقایسه عملکرد ضد یخ و کولانت
هر دو ماده برای متعادل کردن دمای خودرو در موتور و رادیاتور خودرو استفاده می شوند. تفاوت آن ها در عملکردشان به این شکل است که ضد یخ ها اغلب برای افزایش نقطه انجماد مایعات و جلوگیری از یخ زدگی استفاده می شوند و مایعات خنک کننده وکولانت ها برای افزایش نقطه جوش و انتقال حرارت کاربرد دارند. همچنین ضد یخ ها به شکل خالص می باشند که در ترکیب آن ها ضد زنگ و مهار کننده های خوردگی وجود ندارد. اما کولانت ها می توانند در مهار نمودن خوردگی و زنگ زدنی واشر ها و قطعات موتور کاربرد مناسبی را ارائه کنند.
تفاوت در زمان تعویض ضد یخ و کولانت
هر دو ماده یعنی ضد یخ و کولانت دارای ترکیبات شیمیایی هستند که در اثر گذر زمان تجزیه می شوند و حتما باید تعویض شوند تا به خودرو آسیبی وارد نشود. نقطه تفاوت میان این دو در این زمینه؛ به این شکل است که ضد یخ ها در اثر داغ شدن موتور و پس از گذشت زمان تجزیه می شوند و نیاز به تعویض پیدا می کنند. در حالی که افزودنی های شیمیایی در مایعات خنک کننده بر اساس کارکرد خودرو(کیلومتری) تجزیه می شوند و به زمان کارکرد بستگی ندارند. به طور مثال ضد یخ ها به شکل متوسط هر 12 ماه یکبار و کولانت ها هر 48.000 کیلومتر یکبار باید تعویض گردند.
تفاوت در طبقه بندی ضد یخ و کولانت
ضد یخ ها بر اساس گلیکول های تشکیل دهنده آن ها به دو نوع اتیلن گلیکول و پروپیلن گلیکول طبقه بندی می شوند و به جز این طبقه بندی، نوع دیگری نخواهند داشت. کولانت ها طیف گسترده ای دارند و معمولا بر اساس پایداری آن ها طبقه بندی می شوند. فناوری های افزودنی معدنی، فناوری های افزودنی آلی و فناوری های ترکیبی از جمله مواردی هستند که موجب شده تا مایعات خنک کننده به دسته بندی های مختلفی طبقه بندی شوند تا بر اساس نوع خودرو و عملکرد آن، به خودرو ها افزوده شوند. این طبقه بندی موجب کاهش آسیب به خودرو خواهد شد.
کولانت بهتر است یا ضد یخ؟
به طور کلی نمی توان گفت که کولانت بهتر است یا ضد یخ چرا که به شکل کلی نحوه عملکرد، جایگاه استفاده و نحوه استفاده از آن ها متفاوت است. اما اگر قصد استفاده از این دو مایع را برای موتور خودرو ها دارید؛ پیشنهاد می شود که از کولانت ها یا مایعات خنک کننده استفاده کنید. چرا که این مایعات، حاوی افزودنی های ضد زنگ در ساختار شیمیایی خود می باشند و از خوردگی و زنگ زدگی واشر ها و بست های موتور خودرو تا حد زیادی جلوگیری می کنند. بنابراین نه تنها به موتور خودرو آسیب نمی رسانند بلکه عمر مفید آن را تا میزان بالایی نیز افزایش خواهند داد.
حرف آخر
سرما و گرمای شدید از دسته عواملی هستند که می توانند به موتور و رادیاتور خودرو آسیب های زیادی وارد کنند. از این رو حتما باید مدیریت شوند تا آسیب های ناشی از آن ها، کاهش یابد. یکی از راه های کنترلی برای سرما و گرمای بیش از حد در خودروها، استفاده از کولانت ها و ضدیخ ها می باشند و از آنجایی که بسیار مشابه یکدیگر هستند ممکن است اشتباه گرفته شوند.
به طور کلی ضد یخ ها مایعاتی بر پایه گلیکول ها می باشند و کولانت ها از آب مقطر، ضد یخ ها و سایر افزودنی ها تشکیل شده اند و هر دو مایع، انواع مختلفی دارند. بنابراین از لحاظ ساختاری تا حد زیادی مشابه یکدیگر می باشند. اما این مایع اگرچه از لحاظ کارکرد و عملکرد ممکن است مشابه یکدیگر باشند؛ اما تفاوت های مختلفی مانند نحوه استفاده، انواع آن ها، جایگاه استفاده و اختلاف جزئی در عملکردشان مشاهده می شود که موجب شده تا این دو مایع در کنار یکدیگر و به شکل مکمل مورد استفاده قرار گیرند.
بنابراین می توان گفت که هر دو ماده از مواد ضروری برای خودروها هستند و در کنارهم می توانند مفید باشند. کارکرد آن ها تا حد زیادی به نیاز خودرو شما بستگی دارد که حتما باید عیب یابی شود تا پس از آن، بتوانید مورد مناسب را انتخاب فرمایید.
