اسید تارتاریک

اسید تارتاریک (Tartaric acid) یک اسید ارگانیک است که دو پروتون دارد و به‌صورت طبیعی در بسیاری از میوه‌ها و سبزی‌ها مانند موز، انگور و تمرهندی یافت می‌شود. اسید تارتاریک متعلق به خانواده هیدروکسی اسید است که آنها گروهی از اسیدهای کربوکسیلیک هستند که یک گروه عاملی هیدروکسیل دارند.

اسید تارتاریک که به عنوان دی هیدروکسی سوکسینیک اسید نیز شناخته می شود؛ یک اسید دی کربوکسیلیک طبیعی است که با فرمول شیمیایی C4H6O6 شناخته می شود که حاوی زنجیره 4 کربنی و گروه های هیدروکسیل می باشد که به شکل جامد سفید رنگ در بازار عرضه می شود. ساختار شیمیایی این اسید، موجب ایجاد خواص و ویژگی های مختلف در آن شده است و این اسید را برای صنایع مختلف کاربردی نموده است.

 

این اسید، کریستال‌هایی سفید دارد و نمک آن با نام تارترات هم به‌صورت پودر سفیدرنگ دیده می‌شود. این اسید در آب و الکل به‌صورت عمده انحلال‌پذیری خوبی دارد. در میان اسیدهای آلی، تارتاریک اسید به نسبت اسیدی قوی است که این به اثربخشی آن در تنظیم pH و عمل به‌عنوان اسیدولانت کمک شایانی می‌کند. از دیگر ویژگی‌های اسید تارتاریک توانایی آن در تشکیل کمپلکس‌ها پایدار با یون‌های فلزی مانند پتاسیم، کلسیم و منیزیم است که سبب شده کاربردهای خاصی در صنایع داشته باشد.

مشخصات فیزیکی اسید تارتاریک

اسید تارتاریک در بازار با شکل ظاهری جامد پودری به فروش می رسد که سفید رنگ است و هیچ بویی ندارد. فرمول شیمیایی این اسید در علم شیمی به شکل C₄H₆O₆ است که با نام های جوهر ترش، تتریک اسید و راسمیک اسید نیز نامیده می شود. اسید تارتاریک با نام جوهر ترش، در بازار خرید و فروش مواد شیمیایی معروف است.

وزن مولکولی اسید تارتاریک 150.09 گرم بر مول می باشد که نقطه جوش آن حدودا 275 درجه سانتی گراد است. جوهر ترش از مواد شیمیایی با انحلال پذیری بالا در آب است که میزان این انحلال پذیری، چیزی حدود 1400 گرم در هر لیتر آب است.

پی اچ این اسید کاربردی، بین اعداد 3 الی 4 می باشد که مقدار دقیقی برای آن معرفی نشده است و میان این دو عدد متغیر است. چگالی آن 1.79 گرم بر سانتی متر مکعب است که دارای 10 اتم سنگین در ساختار شیمیایی خود می باشد.

مشخصات فنی، ویژگی های ظاهری و خواص شیمیایی اسید تارتاریک

نام محصول	اسید تارتاریک
نام لاتین	Tartaric acid
نام های دیگر	اسید تارتاریک، ترئاریک اسید، راسمیک اسید، اوویک اسید، پاراتارتاریک، این‌استون
حالت فیزیکی	جامد
شکل فیزیکی	پودری
رنگ	سفید رنگ
CAS number	ایزومر R.-R: 87-69-4 ایزومر S.-S:147-71-7 راسمیک:133-37-9 مزو ایزومر: 147-73-9
شناسه کم اسپایدر	852
شناسه پاپ کم	875
فرمول شیمیایی	C4H6O6
جرم مولکولی	150.087  g/mol
چگالی (دانسیته)	1.79 g/cm3
نقطه ذوب	ایزومر R.-R: 169°C ایزومر S.-S:172 °C راسمیک:206 °C مزو ایزومر: 165-6 °C
کد ایمنی	R36

خرید اسید تارتاریک

اسید تارتاریک از جمله ترکیبات شیمیایی پرمتقاضی در میان صنایع گوناگون می باشد. از این رو خرید اسید تارتاریک با کیفیت و مرغوب، امری بسیار مهم برای مصرف کنندگان این ترکیب شیمیایی محسوب می شود. شرکت کیمیا تجارت تات، از جمله فروشندگان معتبر در زمینه فروش اسید تارتاریک همچنین سایر ترکیبات شیمیایی می باشد.

تمامی مصرف کنندگان اسید تارتاریک می توانند این محصول شیمیایی را از شرکت کیمیا تجارت تات خریداری کنند. اسید تارتاریک موجود در انبارهای شرکت کیمیا تجارت تات، ساخت کشور چین هستند و با درصد خلوص ۹۹ درصد در اختیار مصرف کنندگان این ماده، قرار دارد.

جهت ثبت سفارش و خرید اسید تارتاریک با کیفیت و با درصد خلوص بالا، می توانید با کارشناسان بخش فروش کیمیا تجارت تات در ارتباط باشید و اطلاعات لازم در رابطه با نحوه خرید عمده اسید تارتاریک را کسب کنید.

 

قیمت اسید تارتاریک

قیمت اسید تارتاریک، در بازار خرید و فروش محصولات شیمیایی ثابت نیست و نمی توان قیمتی ثابت برای این ماده شیمیایی اعلام کرد؛ چرا که قیمت اسید تارتاریک با توجه به المان های گوناگون نظیر حجم سفارش محصول، کشور تولید کننده، میزان درصد خلوص و همچنین قیمت روز ارز، تعیین می شود.

با توجه به این امر، قیمت اسید تارتاریک، به صورت لحظه ای تعیین می شود. از این رو اگر قصد خرید این ماده شیمیایی را دارید، قبل از ثبت سفارش محصول، قیمت اسید تارتاریک را از کارشناسان بخش فروش شرکت کیمیا تجارت تات استعلام بگیرید. جهت استعلام قیمت و برقراری ارتباط با واحد فروش، با شماره های 02166438647، 02166438406 و 02166567158 تماس بگیرید.

خواص و ویژگی های اسید تارتاریک

پس از بررسی مشخصات فنی اسید تارتاریک، به خواص و ویژگی های این ترکیب آلی می پردازیم. از آنجایی که جوهر ترش به شکل طبیعی در اکثر مواد غذایی یافت می شود، می تواند خواص فوق العاده ای برای بدن داشته باشد، از این رو تقاضای خرید اسید تارتاریک در صنایع مواد غذایی بسیار بالاست. به علاوه، این ماده به دلیل دارا بودن خواص و ویژگی های متعدد، قابل استفاده در صنایع مختلفی است که  در ادامه ، به ارزیابی این خواص و ویژگی ها خواهیم پرداخت:

خاصیت آنتی اکسیدانی

مهم ترین خاصیت این اسید آلی، آنتی اکسیدانی آن است که به تقویت سیستم ایمنی بدن کمک می کند و می تواند میکروب های فعال معده را افزایش دهد و در نهایت هضم مواد غذایی را آسان تر کند. اسید تارتاریک نفخ را تنظیم کرده و عملکرد روده هارا در جذب مواد مغذی بهبود می بخشد.

عامل بافری

اسید تارتاریک به عنوان یک اسید آلی، می تواند پی اچ محلول ها را تثبیت کند که در مقابل با محلول های آبی، می تواند از مقدار اسیدیته و بازی اضافی محلول ها بکاهد و در نهایت آن هارا به یک ثبات در پی اچ برساند. این خاصیت اسید، آن را به یک اسید کاربردی در صنایع غذایی تبدیل کرده است.

خاصیت کلات کننده

عوامل کلات کننده در جوهرترش، باعث برقراری پیوند یونی با فلزات می شوند که پایداری یون های فلز را نسبتا بالا می برند. با خرید اسید تارتاریک و استفاده از این ویژگی، می توانید طعم و مزه مواد غذایی را حفظ کنید و تا مقدار بالایی، از اکسیداسیون آن ها جلوگیری کنید.

خاصیت تثبیت کننده

یکی دیگر از خاصیت های اسید تارتاریک، قدرت تثبیت کنندگی بالای آن است که می تواند رنگ، بافت، عطر و مزه محصولات را برای مدت طولانی حفظ کند و مانع از تغییرات نامطلوب در کیفیت و ظاهر آن ها شود. این ترکیب آلی، به حفظ کیفیت محصولات غذایی و آرایشی کمک بسزایی می کند.

جذب کننده رطوبت

اسید تارتاریک به دلیل دارا بودن گروه های هیدروکسیل، می تواند با مولکول های آب، پیوند یونی تشکیل دهد. این اسید به دلیل دارا بودن این ویژگی، می تواند رطوبت بالایی را جذب خود کند و در نتیجه رطوبت مورد نیاز برای محصولات غذایی و محصولات آرایشی را تامین کند.

طعم دهنده

تارتاریک اسید طعم ترش مانندی دارد که به عنوان یک طعم دهنده در صنایع غذایی معرفی می شود. این ماده، در بسیاری از نوشیدنی های غیرالکلی، آب نبات ها و دسر ها به عنوان یک عامل ایجاد کننده طعم ترش مورد استفاده قرار می گیرد و می توند طعم هارا نیز بهبود ببخشد.

نحوه تولید اسید تارتاریک

اسید تارتاریک برای اولین بار از ماده ای به نام تارتار تولید شد. این ماده در فرایند دم کردن شراب به دست آمد و به دلیل عرضه محدود و تقاضای بالا برای این اسید طبیعی، خرید و فروش آن را با محدودیت های بازاری مواجه کرد. بنابراین در حال حاضر علاوه بر استخراج و تولید اسید تارتاریک به روش طبیعی، روش های شیمیایی نیز وارد حوزه تولید این اسید شیمیایی شد.

روش تولید طبیعی

روش طبیعی به این صورت است که در فرایند دم کردن شراب، یک ماده جانبی به نام تار تار تولید می شود که دارای پتاسیم هیدروژن می باشد. پتاسیم هیدروژن نامحلول در آب بوده که با افزایش دما، می توان آن را به یک ماده محلول در آب تبدیل کرد. در این فرایند ابتدا تار تار کاملا حل می شود و سپس هیدروکسید کلسیم  به آن افزوده شده تا نمک کلسیم تولید شود. در مرحله بعدی، با اسید سولفوریک اسیدی می ‌شود و در نهایت با خالص سازی، اسید تارتاریک خالص تولید می شود.

روش تولید شیمیایی

تولید اسید تارتاریک به صورت شیمیایی با روش های متعددی انجام می گیرد که معروف ترین آن، روش اکسیداسیون بنزن است. در این روش در ابتدا اسید مالئیک و اسید فوماریک از اکسیداسیون اکسیژن بنزن تهیه می شوند و پس از سنتز با اکسیداسیون پراکسید هیدروژن، اسید تارتاریک تولید می شود. اسید تارتاریک تولید شده با استفاده از روش های فیلتراسیون، تصفیه و فیلتر می شود که در نتیجه، اسید تارتاریک خالص تولید می شود.

کاربرد اسید تارتاریک

اسید تارتاریک و مشتقات آن کاربردهای فراوانی در زمینه گوناگون دارند. در صنعت دارویی در تولید قرص جوشان و همراه با اسید سیتریک برای بهبود طعم داروهای خوراکی استفاده می‌شوند. این اسید برای تولید دی‌اکسیدکربن از طریق واکنش با بی‌کربنات سدیم پس از مصرف خوراکی استفاده می‌شود. دی‌اکسیدکربن معده را وسعت داده و در طی رادیوگرافی با کنتراست مضاعف یک ماده حاجب منفی ایجاد می‌کند. در دوزهای بالا این عامل با جلوگیری از تولید اسید مالئیک که می‌تواند باعث فلج و شاید مرگ شود، به‌عنوان سم عضله عمل می‌کند.

این ترکیب همچنین کاربردهای مختلفی در صنعت ساختمان دارد. این اسید در یون‌های فلزی کلات مانند کلسیم و منیزیم مشاهده شده است؛ بنابراین در صنعت کود و کشاورزی و صنعت فلزات به‌عنوان عامل کلات کننده برای کمپلکس کردن مواد مغذی در کودها و تمیزکردن سطوح فلزی به ترتیب از آلومینیوم، مس، آهن و آلیاژهای این فلزات نقش دارد. از جمله سایر مصارف صنعتی اسید تارتاریک می‌توان به فرایند آبکاری طلا و نقره، تمیزکردن و پرداخت فلزات، برنزه کردن چرم و ساخت جوهر آبی برای طرح‌های اولیه اشاره کرد. در صنعت نساجی نیز از آن به‌عنوان ماده رنگرزی برای کمک به تثبیت رنگ بر روی پارچه‌ها استفاده می‌شود.

مهم‌ترین کاربرد اسید تارتاریک در صنایع مواد غذایی است. بطوریکه به نحوی گسترده در تهیه انواع غذا و نوشیدنی‌ها استفاده می‌شود. برای مثال می‌تواند طعم ترش را در نوشابه‌ها، آب‌نبات‌ها و سایر مواد غذایی ایجاد کند. دیگر کاربرد آن در تهیه خمیرمایه است. در این کاربرد اسید تارتاریک با جوش‌شیرین، بیکینگ‌پودر را ایجاد می‌سازد که این ترکیب در زمان پخت دی‌اکسیدکربن را آزادسازی می‌کند و سبب ورآمدن بهتر خمیر می‌شود.

در کنار کاربردهای اسید تارتاریک در صنعت ساختمان و صنایع غذایی، کاربرد اسید تارتاریک به دلیل خواصی که برای پوست به همراه دارد؛ بسیار مورد توجه واقع شده است. این ترکیب در محصولات لایه بردار پوستی، در از بین بردن سلول های مرده پوست عملکرد مناسبی دارد و می تواند موجب کاهش تیرگی های پوستی شود. این ترکیب خاصیت آنتی اکسیدانی مناسبی دارد که اثرات ضد پیری داشته و از دسته اسید های محبوب برای تولید محصولات ضد پیری و چین و چروک می باشد. همچنین اسید تارتاریک یک جذب کننده قوی رطوبت است که از مواد اولیه پایه برای تولید بسیاری از آبرسان ها و مرطوب کننده های پوستی نیز می باشد.

مقایسه اسید تارتاریک با سایر اسید ها

اسید تارتاریک در مقایسه با سایر اسید ها از جمله اسید سیتریک خشک و اسید سیتریک آبدار، برای کاربردهای غذایی مناسب تر است. دلیل برتری این اسید نسبت با سایر اسید ها، طبیعی بودن آن است که آن را به یک افزودنی ایمن در صنایع غذایی تبدیل می کند.

اسید تارتاریک به عنوان یک اسید دوپروتونه شناخته می شود که می تواند در ترکیبات مختلف، به هر مولکول دو پروتون بدهد. این در حالی است که اکثر اسید ها تک پروتونه می باشند و در این زمینه، اسید تارتاریک اسید موثرتری شناخته می شود.

ساختار اسید تارتاریک حاوی گروه های کربوکسیلیک و گروه های هیدروکسی می باشد که این گروه ها می توانند به راحتی با مولکول های آب، پیوند برقرار کنند. وجود این گروه ها در ساختار این اسید، موجب افزایش حلالیت آن در آب نسبت به سایر اسیدها شده است.

آخرین مورد برای مقایسه، غلظت اسید تارتاریک است. این ترکیب شیمیایی از دسته اسید های قوی و با غلظت بالا می باشد. به طور مثال اسید تارتاریک معمولا در غلظت های 0.1 الی 0.2 درصد استفاده می شود در حالی که اسید سیتریک آبدار در غلظت های 1 الی 2 درصدی، کاربرد دارد.

انواع مختلف اسید تارتاریک

اسید تارتاریک یک اسید قوی با فرمول شیمیایی  C4H6O6 است که تمام اشکال مربوط به آن، فرمول شیمیایی یکسانی دارند. تفاوت اصلی میان اشکال یا ایزومرهای مختلف اسید تارتاریک مربوط به آرایش اتمی آن ها است که باعث شده تا از لحاظ کاربردی، با یکدیگر متفاوت باشند. اشکال مختلف اسید تارتاریک به شکل زیر است:

• اسید ال- تارتاریک: این اسید تارتاریک در صنایع غذایی، داروسازی و صنعتی بیشترین کاربرد را دارد.
• اسید دی- تارتاریک: این نوع از اسید تارتاریک اغلب در صنایع شیمیایی برای سنتز مواد شیمیایی مورد استفاده قرار می گیرد.
• اسید مزو- تارتاریک: اسید مزو تارتاریک از ایزومر های محدود اسید تارتاریک است که به مقدار اندک، کاربرد آزمایشگاهی دارد.

خطرات و عوارض اسید تارتاریک

اگرچه اسید تارتاریک به عنوان یک افزودنی ایمن در صنعت غذایی شناخته شده است اما استفاده آن در طولانی مدت و در دوز های بالا، می تواند خطرات و عوارض جدی را برای افراد به همراه داشته باشد. بنابراین بهتر است بعد از خرید اسید تارتاریک و در هنگام استفاده از عوارض و خطرات اسید تارتاریک، که از طریق راه های ورودی پوست، چشم، دستگاه گوارشی و دستگاه تنفسی ایجاد می شود، مطلع باشید.

یکی از اثرات سمی این اسید، سوزش پوست و چشم است که از طریق بخارات سمی متصاعد شده از آن، ایجاد می شود و می تواند باعث سوزش دستگاه تنفسی نیز شود. بلع اسید تارتاریک در مقادیر بالا، باعث اختلال در عملکرد دستگاه گوارشی نظیر سوزش معده، حالت تهوع، استفراغ و اسهال می شود و می تواند باعث افزایش عمکلرد اسیدیته در معده شود.

اسید تارتاریک در مقادیر بالا می تواند سیستم عضله ای را از کار بیندازد و در دراز مدت، باعث فلج اعضا و در نهایت مرگ می شود.

بنابراین بهترین شیوه برای جلوگیری از خطرات و عوارض اسید تارتاریک، رعایت نکات ایمنی در حین کار با این ماده شیمیایی است که می تواند این تهدید هارا تا حد زیادی کاهش دهد.

نکات ایمنی در مورد اسید تارتاریک

به‌طورکلی اسید تارتاریک یک ترکیب ایمن برای کاربردهای غذایی شناخته می‌شود؛ اما بااین‌حال رعایت نکات ایمنی در مورد آن لازم است. این در حالی است که در مقادیر متوسط خطری ندارد؛ ولی در دوزهای زیاد می‌تواند سبب بروز مشکلات و اختلالات گوارشی از جمله تهوع، استفراغ و اسهال گردد. نکته جالب اینکه اسید تارتاریک یک سم عضله است که با مهار تولید اسید مالئیک کار می‌کند و در دوزهای بالا باعث فلج و مرگ می‌شود.

همچنین باعث تحریک قرمزی و سوزش پوست و چشم و سرفه، تنگی نفس و گلودرد نیز می‌شود. در صورت تماس با پوست به‌سرعت محل را با آب و صابون بشویید. همچنین در صورت تنفس، هوای تازه تأمین کنید و یا به مصدوم تنفس مصنوعی بدهید. همچنین در صورت تماس با چشم، چشم را باز و چند دقیقه زیر آب جاری شست‌وشو دهید. بااین‌حال توصیه می‌شود که قبل از کار با این ترکیب حتماً از تجهیزات مراقبت شخصی مانند عینک، دستکش و ماسک مناسب استفاده شود. مکان نگهداری و انبار تارتاریک اسید باید جایی خشک و خنک و مهم‌تر اینکه به‌دوراز رطوبت باشد.

جایگزین اسید تارتاریک

اگرچه اسید تارتاریک از دسته اسید های ایمن و بی ضرر برای استفاده در صنایع مختلف است اما گاهی ممکن است استفاده کنندگان دسترسی لازم به آن را نداشته باشند و به دنبال جایگزین برای این ماده شیمیایی باشند.

یکی از جایگزین های مناسب برای اسید تارتاریک، پودر اسید سیتریک است که در میوه هایی مانند لیمو و پرتقال یافت می شود و طعم ترش مانندی دارد. طعم آن تا میزان زیادی نزدیک به اسید تارتاریک است که آن را به یک جایگزین خوب تبدیل کرده است. تنها ایرادی که به آن وارد است؛ ضعیف بودن میزان اسیدی آن می باشد که در مقایسه با اسید تارتاریک باید از غلظت بالاتر آن استفاده نمود.

اسید مالئیک از دیگر جایگزین های طبیعی برای اسید تارتاریک است که در میوه هایی مانند توت یافت می شود و حلالیت بالایی در آب دارد. این اسید یک عامل بافری برای صنایع مختلف است که می تواند میزان ph را نیز تنظیم کند. این ترکیب شیمیایی در مقایسه با اسید تارتاریک خطرناک تر است و استنشاق بخارات آن می تواند موجب تحریک گلو و ریه شود؛ بنابراین باید اقدامات ایمنی بیشتری در حین کار با آن، انجام شود.

مشتقات اسید تارتاریک

به طور کلی اسید تارتاریک، از جمله ترکیبات آلی محسوب می شود که خاصیت اسیدی متوسطی دارد؛ اما این ماده شیمیایی قابلیت تبدیل به اسید فرتاریک را دارا می باشد. از جمله نکات بسیار مهم در رابطه با اسید تارتاریک، می توان به نمک ها و اسیدهای قندی مشتق شده از این ماده شیمیایی اشاره کرد.

مشتقات اسید تارتاریک در ساختار خود، یک واحد ساکارید دارند که یک گروه کربوکسیلیک اسید در آن وجود دارد. از جمله مشتقات مهم و کاربردی اسید تارتاریک می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خامه تارتار (بی تاترات پتاسیم)
• نمک روشل (تارتارت سدیم پتاسیم و ملین ملایم)
• استفراغ تارتار (تارتارات پتاسیم آنیتیموان)

 

سوالات متداول

1.اسید تارتاریک خوراکی چیست؟

اسید تارتاریک خوراکی یک گرید کاربردی از این اسید می باشد که عمدتا به عنوان کنترل کننده ph، تنظیم کننده طعم، عامل نگهدارنده و بهبود دهنده کیفیت به محصولات غذایی افزوده می شود و میزان خلوص آن، 99 درصد و یا بیشتر است.

2.اسید تارتاریک برای پوست چه فوایدی دارد؟

اسید تارتاریک دارای فواید منحصر به فردی برای پوست است که به عنوان آنتی اکسیدان، کاهش دهنده چین و چروک، کاهش دهنده آکنه های پوستی و جمع کننده منافذ پوست به محصولات پوستی افزوده می شود.

3.کاربرد اسید تارتاریک در شراب چیست؟

اسید تارتاریک نقش بسیار مهمی در تولید شراب دارد و عموما برای تنظیم میزان اسیدیته، بهبود طعم، پایداری شراب، جلوگیری از رشد باکتری ها و تنظیم فرآیند تخمیر به شراب اضافه می شود.

4.اسید تارتاریک را از کجا بخریم؟

شرکت کیمیا تجارت تات از تامین کنندگان اصلی و معتبر اسید تارتاریک است و برای خرید این ماده، می توانید با کارشناسان فروش کیمیا تجارت در تماس باشید و پس از دریافت راهنمایی های لازم، اسید تارتاریک با کیفیت را خریداری کنید.

5.میزان خلوص اسید تارتاریک صنعتی چقدر است؟

اسید تارتاریک صنعتی نوعی از اسید تارتاریک است که برای کاربرد های شیمیایی و صنعتی تولید شده است. درصد خلوص این ماده از 75 الی 90 درصد متغیر است که بر اساس نوع کاربرد، توسط خریداران انتخاب می شود.

آنالیز اسید تارتاریک