کمبود منگنز در گیاهان یکی از مشکلات اساسی در کشاورزی است که عموما، با علائم و نشانه های مختلفی مانند زردی برگ ها، سوختگی برگ ها و کاهش در رشد گیاهان؛ مشخص می شود. پس از آهن، منگنز به عنوان فراوان ترین ریزمغذی در پوسته زمین معرفی می شود؛ اما در اثر مشکلاتی مانند قلیایی بودن خاک، آبیاری بیش از حد و … به حداقل می رسد و گیاه با کمبود منگنز مواجه می شود.
کمبود منگنز در محصولات کشاورزی نظیر گوجه فرنگی، خیار، فلفل دلمه ای و سیب زمینی به یک مسئله جدی در تولید محصولات غذایی تبدیل شده است. به همین جهت، در این مقاله قصد داریم کاربران را در خصوص کمبود منگنز در گیاهان مختلف، دلایل کمبود منگنز و راهکارهای درمان کمبود منگنز راهنمایی کنیم. برای این امر، ابتدا خود منگنز را مورد بررسی قرار می دهیم.
منگنز چیست و چه نقشی در رشد گیاه دارد؟
منگنز(Mangenese) که به اختصار Mn نامیده می شود؛ یک ریز مغذی معدنی و ضروری برای رشد گیاهان است که در چندین فرآیند فیزیولوژیکی گیاه مانند فتوسنتز و تشکیل کلروفیل، شرکت می کند. این عنصر معدنی، به شکل طبیعی در خاک و پوسته زمین یافت می شود و اصولا در مقایسه با سایر عناصر ضروری، گیاهان به مقادیر کمتر از آن؛ نیاز پیدا می کنند. منگنز با عدد اتمی 25 در جدول تناوبی شناخته می شود و در نهایت، به عنوان فعال کننده آنزیم های ضروری گیاهان معرفی می شود.
علائم کمبود منگنز در گیاهان
پس از اینکه با منگنز و نقش های متعدد آن برای گیاهان آشنا شده ایم، به موضوع اصلی یعنی کمبود منگنز در گیاهان می پردازیم. کمبود منگنز یک مشکل اساسی در صنعت کشاورزی است که در خاک های شنی، خاک های آلی و خاک هایی که ph 6 الی 6.5 دارند؛ تشدید می شود. علائم کمبود منگنز در اکثر گیاهان بر روی برگ ها و ساقه گیاهان مشاهده می شود. به طور کلی، علائم کمبود منگنز در گیاهان عبارت اند از:
- کلروز بین رگبرگی: یکی از شایع ترین علائم کمبود منگنز، کلروز بین برگی است. عدم حرکت منگنز در آوند های گیاه، موجب زرد شدن برگ های جدید می شود. این موضوع در حالی است که رگبرگ ها سبز باقی می مانند. این نشانه اغلب در گیاهان دو لپه ای رویت می شود.
- کاهش رشد و عملکرد گیاه: کمبود منگنز، موجب کاهش رشد گیاه و محصولات آن می شود. در این مورد، این امکان وجود دارد که محصولات گیاه سایز و اندازه کوچک تری داشته باشند. همچنین کمبود منگنز؛ مقاومت ساختاری گیاه را در برابر عوامل بیماری زا تضعیف می کند.
- ایجاد لکه های خاکستری: یکی از علائم کمبود منگنز در گیاهان به خصوص گیاهان مانند گندم و جو، ایجاد لکه های خاکستری بر روی برگ های گیاه می باشد. این لکه ها می توانند زرد کم رنگ، خاکستری و یا سبز کم رنگ باشند و عموما بر روی برگ های مسن ایجاد می شوند.
- افزایش حساسیت گیاهان: رسوب لیگنین در گیاهان در اثر کمبود منگنز، موجب افزایش حساسیت گیاهان در برابر عوامل تنش زا مانند گرما، سرما و بیماری های محیطی می شود. همچنین می تواند حساسیت های فیزیکی گیاه را نیز افزایش دهد و گیاهان مستعد شکستگی و ریزش برگ ها شوند.
گونه های مختلف گیاهی، تحمل متفاوتی نسبت به کمبود منگنز دارند. به طور مثال سیب زمینی و خیار به سطوح بالاتری از منگنز نیاز دارند؛ در حالی که گوجه فرنگی و فلفل دلمه ای، تحمل بیشتری در برابر کمبود منگنز دارند. از آنجایی که این محصولات، از دسته محصولات مهم غذایی به شمار می روند؛ قصد داریم تا کمبود منگنز را در این محصولات مورد بررسی قرار دهیم.
علائم کمبود منگنز در گوجه فرنگی
- کلروز بین برگی در برگ های جدید و ایجاد لکه های زرد و خاکستری در آن ها
- پیچ خوردگی برگ ها به خصوص برگ های جدید و برگ های روییده در نوک شاخه ها
- کاهش کیفیت محصولات گوجه فرنگی از جمله رنگ، طعم، اندازه و تعداد محصولات
علائم کمبود منگنز در فلفل دلمه
- زرد شدن برگ ها و ایجاد لکه های زرد و خاکستری بر روی برگ های جدید
- کاهش راندمان فتوسنتز و زرد شدن برگ های جدید و متوقف شدن رشد گیاه
- کاهش رنگ در فلفل دلمه ای های سبز رنگ و تغییر آن ها به رنگ زرد
علائم کمبود منگنز در خیار
- توقف رشد برگ ها، چروک شدن و پیچ خوردن برگ های جدید و برگ های مسن
- زردشدن برگ ها و ایجاد لکه های خاکستری و زرد بر روی حاشیه برگ های جدید
- کاهش رشد گیاه و کاهش تعداد، اندازه و کیفیت محصولات خیار به خصوص خیارهای گلخانه ای
علائم کمبود منگنز در سیب زمینی
- زرد شدن نواحی بین رگبرگ ها و ایجاد لکه های قهوه ای در امتداد رگبرگ ها
- رشد کردن برگ های زرد رنگ و کوچک و ایجاد سوختگی در نوک برگ های جدید
- کاهش قدرت رشد و عملکرد گیاه و کاهش کیفیت محصولات سیب زمینی
دلایل بروز کمبود منگنز در گیاهان
پس از آشنایی با علائم کمبود منگنز، نوبت به دلایل بروز کمبود منگنز می رسد که از موارد بسیار مهم است.
منگنز برای گیاهان قابل جذب است که عموما به دلایل متعددی دسترسی آن برای گیاهان کاهش می یابد. شرایط خاک، کود ها و سایر مواد مغذی که برای گیاهان مورد استفاده قرار می گیرند، دسترسی گیاهان را به منگنز تحت تاثیر قرار می دهند. به همین جهت، در ادامه با برخی از دلایل بروز کمبود منگنز در گیاهان آشنا می شویم:
Ph بالا خاک و قلیایی بودن خاک: زمانی که ph خاک از عدد 7 بالاتر باشد؛ منگنز برای گیاهان قابل جذب نخواهد بود و شرایط قلیایی، دسترسی گیاهان به منگنز را مختل می کند.
مواد آلی زیاد در خاک: خاک هایی که حاوی مقادیر بالایی از مواد آلی می باشند؛ مانند خاکهایی که با فضولات کرم غنی شده اند، در مقایسه با سایر خاک ها، مقادیر کمتری منگنز دارند.
مصرف بیش از حد از سایر کودها: سایر یون های فلزی می توانند جایگزین یون های منگنز شوند. به همین دلیل، استفاده بی رویه از کودهای آهن و کلسیم موجب کمبود منگنز در گیاهان می شود.
پس از بررسی کلی دلایل کمبود منگنز، به محصولات غذایی حساس می پردازیم. دلایلی که در ادامه ذکر خواهیم کرد، می توان کاربران را در رفع کمبود منگنز در این نوع از محصولات؛ کمک کند. بنابراین، در ادامه با دلایل کمبود منگنز در گوجه فرنگی، فلفل دلمه، خیار و سیب زمینی آشنا خواهیم شد:
دلایل کمبود منگنز در گوجه فرنگی
- گوجه فرنگی در خاک های آهکی و قلیایی رشد می کند که عموما مقدار منگنز در آن ها، محدود است.
- گیاه گوجه فرنگی به آبیاری زیاد نیاز دارد که این موضوع، سبب آبشویی شدن منگنز در خاک می شود.
- کشاورزان از کودهای کلسیم دار و فسفر دار برای گوجه فرنگی استفاده می کنند که این موضوع، سبب کاهش منگنز در گیاه می شود.
دلایل کمبود منگنز در فلفل دلمه
- فلفل دلمه ای در خاک های قلیایی و با PH بالا رشد می کند که این نوع خاک ها، حاوی منگنز اندکی می باشند.
- آبی که برای آبیاری فلفل دلمه ای مورد استفاده قرار می گیرد، آب سخت است که میزان منگنز خاک را کاهش می دهد.
- گیاه فلفل دلمه ای به مقادیر بالایی از عنصر نیتروژن نیاز دارد و استفاده از کودهای نیتروژنه، میزان منگنز را در گیاه کاهش می دهد.
دلایل کمبود منگنز در خیار
- بوته های خیار در خاک های شنی رشد می کنند که میزان PH در آن ها بالا است و با کمبود منگنز مواجه است.
- خیار با آب های قلیایی آبیاری می شود که موجب می شود تا منگنز خاک آبشویی شود و گیاه با کمبود منگنز درگیر شود.
- بوته های خیار برای رشد و نمو، به تغذیه نیتراته نیاز دارند که استفاده از کودهای مذکور، سطح منگنز را در گیاه کاهش می دهد.
دلایل کمبود منگنز در سیب زمینی
- سیب زمینی در خاک های سبک یا قلیایی رشد می کند که به دلیل بالا بودن سطح PH، فاقد منگنز می باشند.
- برای رشد و نمو سیب زمینی، از مقادیر زیادی آهک مزرعه استفاده می شود که این موضوع، سبب کاهش منگنز در گیاه می شود.
- نحوه کشاورزی سیب زمینی، با تهویه زیاد می باشد که این روش، سبب اکسید شدن عناصر منگنز در خاک می شود.
درمان کمبود منگنز در گیاهان
با توجه به دلایلی که ذکر شد، برخی از گیاهان به دلیل نوع خاکی که در آن رشد می کنند و یا شیوه آبیاری، با کمبود منگنز شدید مواجه هستند. به همین جهت، راهکارهای مختلفی برای درمان کمبود منگنز در گیاهان پیشنهاد شده است که به کمک آن ها، می توانید این مشکل را برطرف کنید.
- خاک را به طور مکرر آزمایش و پایش کنید: آزمایش منظم خاک، از مهم ترین راهکار های اولیه برای درمان کمبود منگنز است. از این طریق، شما می توانید با کمبودهای خاک آشنا شوید و به موقع از کودهای شیمیایی برای رفع کمبود در گیاهان؛ استفاده کنید.
- PH خاک را مدیریت کنید: سطح PH خاک برای وجود منگنزدر آن حائز اهمیت است. بنابراین PH خاک های کشاورزی را بین اعداد 5.5 الی 6.5 ثابت کنید و با استفاده از کودهای مختلف، از تغییرات بی رویه PH در خاک بپرهیزید.
- از کود سولفات منگنز استفاده کنید: یکی از موثرترین راهکارها برای درمان کمبود منگنز، کود سولفات منگنز است که یک منبع رایج از منگنز می باشد. همچنین با توجه به نوع گیاه، حتما طریق مصرف این نوع کودرا مدنظر خود قرار دهید.
- از شیوه های صحیح آبیاری استفاده کنید: شیوه های صحیح آبیاری را جدی بگیرید. آبیاری بیش از حد می تواند منجر به غرقاب شدن خاک و کاهش جذب منگنز توسط ریشه ها شود. همچنین خشکسالی خاک نیز سبب عدم تحرکات منگنز در خاک می شود.
بهترین راهکار برای درمان کمبود منگنز در گیاهان
بهترین راه حل برای رفع کمبود منگنز در گیاهان، کود سولفات منگنز است. کود سولفات منگنز یک ترکیب معدنی است که برای تامین منگنز مورد نیاز گیاهان چه در خاک های قلیایی و چه در خاک های اسیدی، مورد استفاده قرار می گیرد. این کود برای طیف گسترده ای از گیاهان قابل مصرف است.
کود سولفات منگنز به روش های خاکی، محلول پاشی و آبیاری قابل استفاده می باشد. اکثرا روش های محلول پاشی و آبیاری پیشنهاد می شود؛ اما ممکن است برخی از گیاهان به استراتژی های متفاوت کوددهی نیاز داشته باشند. به همین جهت، برای راهنمایی کاربران در ارتباط با خرید سولفات منگنز؛ در ادامه با طریقه مصرف کود سولفات منگنز برای محصولات غذایی مهم آشنا خواهیم شد تا بسته به نیاز خود تصمیم به خرید کود سولفات منگنز در حجم و کیفیت مناسب بگیرید و در هزینه های خود صرفه جویی کنید.
طریقه مصرف کود سولفات منگنز برای گوجه فرنگی
به طور استاندارد، مقدار استفاده از کود سولفات منگنز برای گوجه فرنگی 10 الی 30 کیلوگرم در هر هکتار می باشد که در ابتدای فصل رشد مصرف می شود. روش های استفاده از کود سولفات منگنز برای گوجه فرنگی شامل کودآبیاری، روش خاکی و محلول پاشی می باشد که با توجه به نوع کشت، باید مورد انتخاب قرار گیرد.
طریقه مصرف کود برای فلفل دلمه ای
کود سولفات منگنز به سه روش خاکی، کودآبیاری و محلول پاشی برای فلفل دلمه ای، مورد استفاده قرار می گیرد که مقادیر پیشنهاد شده برای آن ها، 5 الی 10 کیلوگرم در هر هکتار می باشد. این کود اغلب در زمان گلدهی و میوه دهی مورد استفاده قرار می گیرد که بهترین روش برای استفاده از کود برای فلفل دلمه ای، محلول پاشی است.
طریقه مصرف کود سولفات منگنز برای خیار
زمان مناسب برای مصرف کود سولفات منگنز برای خیار، اوایل رشد گیاه است. استفاده این کود برای خیار به دو روش محلول پاشی و کودآبیاری امکان پذیر است که میزان متوسط آن، 1 الی 10 کیلوگرم در هر هکتار می باشد. موثر ترین روش برای استفاده از کود سولفات منگنز برای خیار، روش محلول پاشی می باشد.
طریقه مصرف کود سولفات منگنز برای سیب زمینی
روش های مناسب برای استفاده از کود سولفات منگنز برای سیب زمینی، روش های خاکی، کودآبیاری و محلول پاشی می باشند. مقدار استفاده از این کود، حتما باید توسط کارشناسان مشخصص شود؛ چرا که سیب زمینی نسبت به منگنز حساسیت بالایی دارد. کود سولفات منگنز در سه زمان قبل از کشت، هنگام رشد رویشی و میوه دهی قابل صرف است.
حرف آخر
منگنز یکی از ریزمغذی های ضروری برای گیاهان است و کمبود این ریزمغذی، موجب ایجاد مشکلات اساسی در کشاورزی می شود. این عنصر، نقش های متعددی را در گیاه ایفا می کند و عموما در فعالیت های بیولوژیکی گیاه مانند فتوسنتز و کلروفیل شرکت می کند. پس از بررسی ضروریت منگنز برای گیاهان، به کمبود منگنز و علائم کمبود آن پرداختیم. عموما کمبود منگنز در گیاهان با علائمی نظیر سوختگی برگ ها، کلروز بین برگی و کاهش رشد و عملکرد گیاه مشخص می شود که در محصولات غذایی ضروری نظیر گوجه فرنگی، خیار، سیب زمینی و فلفل دلمه ای متفاوت است.
پس از بررسی علائم کمبود منگنز در گیاهان مختلف، به بررسی دلایل بروز کمبود منگنز پرداختیم. قلیایی بودن خاک ها، شیوه های نادرست آبیاری و استفاده بی رویه از سایر کودهای مغذی موجب کمبود منگنز در گیاهان می شود. راهکارهای موثری در این زمینه ارائه شده است که در میان آن ها، استفاده از کود سولفات منگنز بهترین نتیجه را به همراه دارد. اما قبل از آن بهتر است بدانید که کود سولفات منگنز چیست و چه کاربرد هایی دارد به همین جهت، طریقه مصرف این کودرا برای گیاهان مختلف مورد بررسی قرار دادیم تا بتوانیم کاربران را در مسیر خرید کود سولفات منگنز، راهنمایی کنیم.
