فنول های گیاهای از فراوان ترین متابولیت های ثانویه گیاهان هستند و به طور گسترده در گیاهان توزیع شده اند. فنول های گیاهی به دلیل خواص منحصر به فرد خود مانند آنتی اکسیدانی قوی و پیشگیری از بسیاری از بیماری ها، توجه زیادی را به خود جلب کرده اند. فنول های گیاهی که در گیاهان تولید می شوند، نقش دفاعی را برای گیاهان ایفا می کنند. به این معنا که از گیاهان در برابر اشعه های فرابنفش و عوامل بیماری زا دفاع می کنند. این خاصیت از طریق رژیم غذایی به انسان می رسد.
پلی فنول ها در تمام اندام های گیاهی یافت می شوند و از این طریق عضو جدانشدنی از رژیم غذایی انسان هستند. علاوه بر آن، فنول های گیاهی نقش مهمی در تعیین رنگ، مزه و قابض بودن میوه ها و سبزیجات را ایفا می کنند. فنول های گیاهی از طریق مصرف مواد غذایی مانند سبزیجات، حبوبات، زیتون و… وارد بدن انسان می شوند و فنول به صورت خالص نیز برای مصارف گوناگون در کیمیا تجارت تات موجود میباشد و میتوانید برای خرید فنول و استفاده آن اقدام کنید. اثرات فنول های گیاهی بر بدن انسان، مورد توجه متخصصان تغذیه قرار گرفته است. محققان به اثرات معتبر آن در پیشگیری از بیماری ها و عملیات بیولوژیکی مانند فعالیت های آنزیم ها و گیرنده های سلولی، پی برده اند.
فنول گیاهی چیست؟
فنول های گیاهی(Plant phenolics) ترکیبات شیمیایی موجود در گیاهان هستند که دارای یک یا چند حلقه آروماتیک متصل به یک یا چند گروه هیدروکسیل می باشند. فنول های گیاهی با نام فنول های طبیعی هم شناخته می شوند که از فراوان ترین متابولیت های ثانویه گیاهان می باشند. این ترکیبات در درجه اول نقش دفاعی را برای گیاهان ایفا می کنند و در اندام های مختلف گیاه از جمله سبزیجات، غلات، حبوبات و میوه ها وجود دارند. این ترکیبات شیمیایی به سلول های قندی متصل هستند و نقش های مهمی در فعالیت های بیولوژیکی گیاه مانند رنگ، طعم و مقاومت محصولات ایفا می کنند.
علاوه بر اینها، فنول های گیاهی خواص ضد التهابی، ضد سرطانی و آنتی اکسیدانی را به خود اختصاص داده اند که بسیار مورد توجه متخصصان و پزشکان قرار گرفته است. در سال های اخیر، با شناخت بهتر ترکیبات فنلی و استخراج عصاره گیاهان، باعث کاربرد این ترکیبات برای درمان بیماری های قلبی و عروقی، سرطانی، دیابت و بیماری های مرتبط با استرس شده است.
فنول های طبیعی تنوع بسیار زیادی دارند به گونه ای که دارای 8000 ساختار فنلی هستند که در گیاهان پراکنده شده اند. این ترکیبات بر اساس روش های مشخص، جدا و طبقه بندی می شوند. پلی فنول های طبیعی به شکل کلی به 16 دسته مجزا تقسیم بندی می شوند که این طبقه بندی مرتبط با رژیم غذایی انسان متفاوت خواهد بود.
انواع فنول های گیاهی
فنول های گیاهی را از دیدگاه های متفاوت می توان دسته بندی کرد. اما مهم ترین طبقه بندی آن، مربوط به ساختار شیمیایی این ترکیبات می باشد. بیش از ۸۰۰۰ مولکول در این ترکیبات گیاهی یافت می شوند که بر اساس ساختار شیمیایی آن ها به شکل زیر می توان طبقه بندی کرد:
فلاونوئید ها
فلاونوئید ها مجموعه از ترکیبات فنولی هستند که در ساختار شیمیایی آن ها، دو حلقه آروماتیک با سه حلقه کربنی پیوند خورده است. این دسته از ترکیبات متنوع ترین و فراوان ترین نوع از ترکیبات فنولی هستند که نقش مهم دفاعی را برای گیاه ایفا می کنند. زیر مجموعه فلاونوئید ها شامل آنتوسیانینها، فلاونها، فلاونولها، فلاوانونها، ایزوفلاونها و فلاوانونولها می باشد که در پرتقال، لیمو و گریپ فروت یافت می شوند. همچنین خاصیت زیادی برای کاهش بیماری قلبی و عروقی دارند.
اسید های فنولیک
اسید های فنولیک از دسته اصلی فنول های طبیعی هستند که دارای حلقه های آروماتیک با زنجیره های جانبی می باشند. این اسید ها به شکل گسترده در گیاهان اسیدی یافت می شوند. مطالعات نشان داده است که این اسید ها در فعالیت های بیولوژیکی بدن انسان و گیاه شرکت می کنند. این اسید ها سیکلوسپورین را کاهش می دهند و در تنظیم فشار خون بسیار موثر هستند. همچنین خاصیت ضد توموری دارند و می توانند در درمان بیماری های قلبی و عروقی مورد استفاده قرار گیرند .
تانن ها
تانن ها از دسته ترکیبات فنولی هستند که در ساختار شیمیایی آن ها گلوکز نقش اصلی را ایفا می کند. تانن ها به زیر مجموعه های تاننهای قابل هیدرولیز و تاننهای متراکم طبقه بندی می شوند. این ترکیبات شیمیایی در غلات و حبوبات به وفور یافت می شوند و خواص ضد میکروبی، آنتی اکسیدانی و ضد ویروسی فوق العاده ای دارند. یکی از مهم ترین کاربرد های آن ها در دارو های دریایی ساخته شده از جلبک های قهوه می باشد.
استیلبن
استیلبن ها از دسته ترکیبات فنولی می باشند که در طبیعت یافت می شوند. ساختار شیمیایی آن ها مربوط به دی فنیل اتیلن می باشد که در میوه ها به خصوص انگور و انواع توت ها وجود دارند. این دسته از فنول های طبیعی اثرات مفید بسیاری برای سلامتی انسان دارند. از جمله این اثرات می توان به خواص ضد التهابی، ضد سرطانی و ضد دیابتی آن اشاره کرد. همچنین این ترکیبات فنولی در دارو های سرطان و دیابت کاربرد دارد و می تواند مقاومت دارو هارا در برابر سلول های بیمار بالا ببرند.
مواد غذایی حاوی فنول های گیاهی
مواد غذایی طبیعی مهم ترین منابع مهم از فنول های طبیعی هستند. همانطور که گفته شده این فنول ها در رژیم غذایی انسان یافت می شوند و بهترین موارد مصرف برای بهره وری بیشتر از فنول های طبیعی عبارت اند از:
انواع توت ها: بلوبری، شاه توت، تمشک و توت فرنگی از منابع عالی آنتوسیانین هستند که نوعی از ترکیبات فنولی می باشند.
چای سبز: چای سبز به شکل مستقیم از برگ گیاهی به نام کاملیا به دست می آید که دارای ترکیبات فنولی می باشد و خاصید آنتی اکسیدانی دارد.
شکلات تلخ: شکلات تلخ و پودر کاکائو از منابع مهم پلی فنول ها هستند که این ترکیبات در آن ها به وفور وجود دارد.
قهوه: قهوه یک منبع مهم از اسید های کلروژنیک است که به دلیل بالا بودن این فنول، خاصیت آنتی اکسیدانی فوق العاده ای دارد.
سبزیجات: سبزیجاتی مانند اسفناج، کلم بروکلی و پیاز اگر به شکل خام مصرف شوند می توانند ترکیبات فنولی را به شکل مستقیم به بدن انسان برساند.
خواص فنول های گیاهی
گیاهان طبیعی منابع بسیار مهم از فنول ها هستند. ترکیبات فنولی نقش اصلی در فعالیت های بیولوژیکی ایفا می کنند و می توانند در درمان بیماری های متنوعی مانند چاقی، دیابت و سرطان مفید واقع شوند. به همین علت مصرف گیاهان در رژیم غذایی انسان بسیار مورد تاکید واقع شده است. خواص فنول های گیاهی عبارت اند از:
خاصیت ضد التهابی
DNAموجود در ترکیبات فنولی، پراکسیداسیون لیپید را تا حد بسیار زیادی افزایش می دهد. علاوه بر آن اثرات مهاری قابل توجهی دارد که در سلول های LPs تاثیر می گذارد. انواع ترکیبات فنولی به ویژه استیلبن خاصیت ضد التهابی دارند که در انواع آجیل ها مانند بادام زمینی یافت می شوند.
خاصیت ضد باکتریایی
از انواع ترکیبات فنول، اتیل استات بالاترین فعالیت ضد باکتریایی را از خود نشان داده است. همچنین این ترکیبات شیمیایی، خاصیت ضد تکثیری را در برابر سلول های میکروبی از خود نشان می دهند. این ترکیبات به دلیل غلظت زیاد آن ها، از عصاره ها یافت می شوند. لیگنوم به دست آمده از طریق عصاره گیاهان، می تواند در داروهای ضد باکتریایی کاربرد داشته باشد.
خاصیت آنتی اکسیدانی
ترکیبات فنولی خواص آنتی اکسیدانی امیدوار کننده ای را از خود نشان داده اند. عصاره هایی که از گیاهان مختلف به دست می آیند، تا حد زیادی این خاصیت را دارا می باشند اما درصد این خاصیت به نوع حلال استفاده شده در استخراج این ترکیبات بستگی دارد. اما به شکل کلی، سبوس گندم و بلوبری از آنتی اکسیدان های گیاهی هستند.
تقویت سیستم عصبی
امروزه خاصیت قهوه بر روی حافظه و سیستم عصبی انسان شناخته شده است. این تقویت حافظه و سیستم عصبی به دلیل وجود ترکیبات فنولی در قهوه است. این ترکیبات شیمیایی عملکرد های حرکتی و شناختی را بهبود می بخشند و می توانند اثر محافظتی قوی بر روی سلول های عصبی و مغز بگذارند. همچنین می توانند در سیستم عصبی سمیت ناشی از گلیال را کاهش دهند.
درمان اختلالات پوستی
محققان به این نتیجه رسیده اند که استفاده پوستی از ترکیبات فنولی و یا استفاده از آن ها در رژیم غذایی، می تواند تا حد زیادی اختلالات پوستی را درمان کند یا از آن ها پیشگیری کند. ترکیبات فنولی سمیت بسیار کمی دارند و می توانند بر درمان زخم ها، سوختگی ها، پیری پوست و آسیب های پوستی تاثیر گذار باشند. علاوه بر آن ها، به دلیل خاصیت دفاعی که دارند در انواع کرم های ضد آفتاب مورد استفاده قرار میگیرند.
نتیجه گیری
ترکیبات فنولی از متابولیت های فراوان ثانویه در گیاهان هستند. این ترکیبات به شکل طبیعی و بیولوژیکی در گیاه یافت می شوند و خواص بسیار زیادی را برای گیاه به همراه دارند. علاوه بر خواص فنول ها برای گیاهان، مصرف آن ها برا انسان خالی از لطف نیست. و در یک مطلب اختصاصی با عنوان فنول چیست به صورت کامل تر به بررسی فنول پرداختیم.
فنول های گیاهی به انواع مختلفی طبقه بندی می شوند که هرکدام زیر مجموعه های خاص خودشان را دارند. این ترکیبات خواص فوق العاده مانند ضد التهاب، ضد سرطان و… دارند. اگر به دنبال منابع طبیعی از فنول ها هستید، سبزیجات و مواد طبیعی منابع مهم از فنول ها هستند.
